پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی
صفحه کاربران ویژه - خروج
مرتب سازی بر اساس
 

وظیفه فردی که درخت وقفی را جابه جا کرده [سایر موقوفات ]

پرسش : اگر کسی درخت وقفی را بدون اجازه واقف از جا بکند و در محل دیگری بنشاند؛ در حال حاضر وظیفه او چیست؟
پاسخ : در صورت امکان باید برگرداند و اگر امکان ندارد باید از آن نگهداری کند و درآمد آن را در مورد وقف هزینه نماید.

ایجاد مزاحمت درخت وقفی برای دیگران [سایر موقوفات ]

پرسش : درختی که سایه اش وقف شده و الان برای زمین کشاورزی همسایه مانع کشت است حکمش چیست؟
پاسخ : آن قسمتی از درخت که وارد زمین همسایه شده است باید حذف شود یا رضایت همسایه جلب شود.

تکلیف درختی که از ریشه درخت وقفی رشد و نمو کرده [سایر موقوفات ]

پرسش : در صورتی که ریشه درخت وقفی در باغ همسایه تبديل به درخت شده باشد،درخت ،ميوه و سایر منافع آن متعلق به چه کسی است؟ و اگرمزاحم بود مي توان آن را قطع کرد؟
پاسخ : در صورت مزاحمت قطع می شود واگر مزاحم نبود درخت متعلق به وقف است ولی مال الاجاره زمین را باید بدهد.

وقف کردن سهام شرکت [سایر موقوفات ]

پرسش : آیا مى توان سهام شرکتهاى تجارى را وقف نمود؟ تغییر ارزش سهام تأثیرى بر صحّت چنین وقفی دارد؟
پاسخ : در صورتى که شرکتى داراى سهامى باشد و این سهام به صورت اموالى مانند کارخانه، ساختمان و امثال آن بوده باشد، وقف آن سهام مانعى ندارد و بعد از حصول وقف، بازگرداندن آن میسّر نیست حتّى وقف سهم مشاع در اموال هم مانعى ندارد و تغییر ارزش سهام نیز تأثیرى بر صحت وقف ندارد و عموم ادلّه وقف و همچنین اطلاقات شامل این مورد مى شود و مانعى از شمول نیست.

گرفتن سرقفلی برای موقوفات [سایر موقوفات ]

پرسش : موقوفه تحت تولیت این جانب داراى تعدادى مغازه و رقبه تجارى است، آیا گرفتن مبلغى بابت نقل و انتقال سرقفلى و مابه التّفاوت آن در انتقالات بعدى جهت موقوفه طبق قانون عرف، شرعى است؟
پاسخ : اگر در زمان واگذارى موقوفه به افراد، چنین حقّى در عرف وجود داشته، حکم شرط ضمن العقد پیدا مى کند و حالا که مى خواهند سرقفلى را نقل و انتقال دهند موظّف به پرداخت آن هستند، و اگر در واگذارى موقوفه اصولاً مسأله نقل و انتقال به دیگرى مطرح نبوده، گرفتن حقّى براى موقوفه به هنگام نقل و انتقال سرقفلى مانعى ندارد.

وقف کلی روستا با وجود مسجد وحسینیه و حمام و اشجار، پل [سایر موقوفات ]

پرسش : در سنوات گذشته بعضى از املاک، که گاهى شامل چندین روستا مى شده، توسّط مالکین بزرگ وقف شده است، با عنایت به این که در این روستاها قبل از وقف شدن املاک، حمّام، اشجار، پل، تپه، قبرستان، مسجد و امامزاده وجود داشته که وقفنامه اى جهت این مورد تنظیم نشده و اگر هم بوده فعلاً در دسترس نیست. آیا متولّى موقوفات مى تواند به استناد وقفنامه تنظیم شده، ادّعایى در خصوص اماکن موجود قبل از تنظیم وقفنامه داشته باشد؟
پاسخ : مساجد، حسینیّه ها، امامزاده، حمّام یا هر بناى وقفى دیگرى که از قبل در این روستاها بوده از محدوده وقف دوّم خارج است زیرا موقوفه را نمى توان بار دیگر وقف کرد بنابراین وقف روستا فقط شامل زمین و تمام بناها و اشجارى مى شود که در روستا وجود داشته و در ملک مالک بوده است؛ به استثناى موقوفات قبل.

فروش زمین درختان وقف شده و مصرف پول آن [سایر موقوفات ]

پرسش : قطعه درختی را به بنده داده اند تا زمانی که زنده هستم شبهای جمعه قرآن بخوانم الان این درخت ثمره ای ندارد و فقط زمینش باقی مانده است، آیا بنده می توانم این زمین را بفروشم و به قرآن خوانی ادامه بدهم؟
پاسخ : در صورتی که خود درخت را به شما داده اند، زمین تعلق به شما ندارد ولی اگر گفته اند درخت را با زمینش به شما می دهیم می توانید زمین را بفروشید و در جای دیگر چیزی بخریدکه درآمد داشته باشد و از درآمد آن استفاده کنید.

احیاء درختان موقوفه به شرط واگذاری نصف زمین [سایر موقوفات ]

پرسش : مقداری درخت دیم موقوفه داشته ایم خشک شده، برای احیاء مجدد و نگهداری آن کسی قبول نمی کند مگر طبق رسم محل و آن اینکه کسی که می پذیرد شرط مالکیت نصف زمین می کند، آیا برای چنین زمینی اجازه می فرمائید؟
پاسخ : در صورتی که هیچ راهی جز این نباشد مانعی ندارد ولی اگر فروختن آن و تهیه زمین مناسبی در جای دیگر که به مصلحت نزدیکتر باشد آنرا انتخاب کنید.

جدا کردن قسمت وقفی ازغیر وقفی یک ملک [سایر موقوفات ]

پرسش : آیا ملکی که قسمتی از آن وقفی است را می توان از هم جدا کرد؟
پاسخ : در صورت لزوم حاكم شرع يا متولّى مى تواند مال موقوفه را با نظر اهل خبره جدا كند.

وقف جمعی [سایر موقوفات ]

پرسش : گروهی از خیرین هر کدام متناسب با توان مالی خود مبلغی پول به موسسه ای صلح می کنند مشروط بر اینکه با آن پول ها بیمارستانی (برای مثال) ساخته شود، سپس از طرف صاحبان پول وقف گردد لطفا به سوالات ذیل پاسخ دهید: 1. آیا در طول مدت احداث بیمارستان، صاحب پول می تواند قرارداد را فسخ نماید؟ 2. اگر در مدت اجرا، صاحب پول فوت کند آیا ورثه حق فسخ و تقاضای پول را دارند؟ 3. در طول مدت احداث بیمارستان، مالکیت پول از کیست؟ 4. حین اجرای صیغه وقف، وقف از طرف صاحب پول است یا ورثه یا پیمانکار؟
پاسخ : این مسئله دو صورت دارد، گاه موسسه ای تشکیل شده که شخصیت حقوقی دارد و اموال به آن مؤسسه تملیک می شود، مشروط بر اینکه بیمارستانی را (مثلا) بسازد و وقف کند و همچنین اگر به نهادی از نهادهای دولتی واگذار شود در اینصورت آن موسسه مالک است. گاه به موسسه و نهادی تملیک نشده بلکه آنها را به دست شخصی به عنوان مجری یا پیمانکار سپرده اند که پس از ساخت، آن را وقف کند، در اینجا حکم وکالت دارد که با موت موکل باطل می شود و ورثه می توانند وجه را بازپس بگیرند اما وقف از طرف چه کسی است، تابع قراردادی است که بسته اند.

وقف خدمات [سایر موقوفات ]

پرسش : وقف خدمات چه حکمی دارد؟
پاسخ : وقف خدمات صحیح نیست.

حبس سرقفلی ملک اوقافی برای ذی نفع دیگر [سایر موقوفات ]

پرسش : آیا در ملک اوقافی سرقفلی را می توان حبس نمود برای ذی نفع دیگر؟
پاسخ : اگر ملک وقف شده است سرقفلی آن نیز حکم وقف را دارد و باید طبق وقف نامه عمل شود.

داخل بودن حریم موقوفه در وقف [سایر موقوفات ]

پرسش : روستایی وقف خاصّ اولاد ذکور سادات گردیده است، در وقفنامه حدود چهارگانه روستاى مذکور مشخّص است، طبق وقفنامه کوههاى روستا که جزء آن روستاست، جزء سامان (یا مرز) ذکر شده است، اکنون عدّه اى مى گویند: «کوه ها جزء انفال است و واقف حقّ وقف کردن کوه ها را نداشته، در نتیجه در صحّت وقف تردید است»، آیا این ابهام وقف را باطل مى کند؟
پاسخ : آنچه در عرف و عادت محل جزء حریم و نیازهاى آبادى محسوب مى شود، جزء توابع موقوفه است و زاید بر آن جزء انفال مى باشد و اگر چیزى از انفال را زاید بر آنچه که گفته شد، جزء موقوفه قرار داده باشند، وقف باطل نمى شود بلکه اضافات باطل مى شود.

اختلاف قانون منابع طبیعی در موقوفه بودن مراتع [سایر موقوفات ]

پرسش : سالها پیش مراتعی با تأیید علماى منطقه وقف گردیده است. تا زمان اجراى مادّه 56 حفاظت از مراتع، طبق وقفنامه عمل مى شد ولى منابع طبیعى و جنگلدارى مدّعى است مراتع مشجّر جزء انفال است. آیا مراتع مشجّر کماکان وقف است یا نه؟ اگر بعضى از این مراتع جزء محدوده روستاها قرار گرفت، تکلیف شرعى چیست؟
پاسخ : در صورتى که احتمال داده شود در این مراتع در گذشته احیایى صورت گرفته، حکم وقف کماکان جارى است و باید درآمد آن در مصارف وقف مصرف گردد؛ همچنین هرگاه از اوّل، در محدوده روستا بوده، تعلّق به روستا دارد و مى توان با رضایت اهل روستا آن را وقف کرد و اگر قبلاً وقف شده، سپس در محدوده روستا قرار گرفته، حکم وقف باطل نمى شود.

درخت های وقفی که دیگر قابل استفاده نیستند [سایر موقوفات ]

پرسش : زمینی خریداری شده تعدادی نخل داخل زمین است که نخلها وقف نماز وروزه است الان نخلهازیاد بلند شده قابل استفاده نیست چه حکمی دارد ؟
پاسخ : اگر قابل استفاده نباشد تکلیفی ندارید.

نحوه استفاده از آب انبارهای متروکه [سایر موقوفات ]

پرسش : آیا جایز است آب انبارهایى که قبلا مورد استفاده اهالى بوده و اکنون به آن نیازى نیست آن را تخریب نموده و در زمین آن دارالقرآن احداث نماییم؟
پاسخ : احتیاط آن است که آن را براى این کار اجاره بدهند و مال الاجاره آن را صرف لوله کشى آب براى مستضعفان کنند.

ورشکستگی شرکت وقفی [سایر موقوفات ]

پرسش : چنانچه شرکتی که وقف شده است ورشکسته شود حکم وقف باقی است؟
پاسخ : مادامى که آن مؤسسه برقرار است، وقف برقرار است .

تغییر ارزش سهام و تأثیر آن بر وقف [سایر موقوفات ]

پرسش : تغییر ارزش سهام تأثیرى بر صحّت وقف دارد؟
پاسخ : تأثیرى ندارد.

فروش زمین وقفی بیمارستان که فاقد كارايى لازم جهت احداث بيمارستان [سایر موقوفات ]

پرسش : اينجانب يك قطعه زمين جهت احداث بيمارستان، يا درمانگاه مورد نياز در شهر را واگذار نموده‌ام. با عنايت به گزارش موثّق متخصّصين امر، اين پلاك با ابعادی که دارد فاقد كارايى لازم جهت احداث بيمارستان مى‌باشد با توجّه به اين كه هيئت امنا وهيئت مديره‌اى مركّب از معتمدين شهر جهت احداث بيمارستان سوانح و سوختگى تشكيل شده، آيا مى‌توان اين پلاك را در اختيار هيئت امناى مذكور قرار داد تا با فروش آن و خريد قطعه زمينى مناسب كه براى احداث بيمارستان داراى شرايط لازم باشد اقدام نمايند. لازم به ذكر است كه تشريفات شرعيّه لازم جهت تحقّق عقد وقف انجام نشده است؟
پاسخ : با توجّه به اين كه ابعاد زمين مذكور براى تأمين نظر واگذاركننده مناسب نيست، تبديل آن به زمين ديگر مانعى ندارد.

واگذاری سرقفلی موقوفه بدون اجازه متولی [سایر موقوفات ]

پرسش : ملکى وقفی در طول سالیان گذشته به صورت مغازه هاى تجارى درآمده که اعیان احداثى مانند عرصه، متعلّق به موقوفه مى باشد و اجاره داده شده است، تعدادى از مستأجرین که داراى حقّ سرقفلى در مغازه می باشند، سرقفلى خود را بدون اجازه متولّى به غیر منتقل نموده اند؛ آیا مى توان جهت حفظ حقوق حقّه وقف از دادگاه صالحه تقاضا کرد در راستای تخلیه آن مکان ها از کسانى که بدون اجازه، مغازه ها را متصرّف شده اند و اجاره بهاى معوّقه و حقّ نقل و انتقال را طبق قانون اوقاف پرداخت نمى کنند اقدام کند؟
پاسخ : مستأجرین حق ندارند بدون اجازه سرقفلى را به دیگرى واگذار کنند مگر این که در قرارداد اجاره به آنها اجازه داده شده باشد و اگر واگذار کنند متولّى حق دارد محل را تخلیه کند و به مستأجر اوّل بدهد و اگر مستأجر اوّل حاضر نیست شخصاً از آن محل استفاده کند باید با توافق متولّى به شخص ثالث داده شود.

احیاء حریم موقوفه توسط مستأجر و ادعای ملکیت آن قسمت [سایر موقوفات ]

پرسش : شخصى، قطعه زمین موقوفه اى را از متولّى اجاره مى کند، بعد از اجاره، قسمتى از زمینهاى موات حریم آن رانیز احیا مى کند،آیا متولّى مى تواند زمین مزبور را که مستأجر احیا کرده است جزء وقف محسوب دارد یا مستأجر مالک آن مى شود؟
پاسخ : چنانچه حریم شرعى بوده مستأجر حقّ احیا نداشته و مالک نمى شود و مادام که مدّت اجاره زمین تمام نشده مستأجر حقّ استفاده از آن را دارد و باید اجاره آن را بدهد ومتولّى نمى تواند از او بگیرد ولى بعد از اتمام مدّت اجاره، حقّى براى مستأجر باقى نیست.

پرداخت هزینه خانه ای که وقف مسجد شده از اموال همان مسجد [سایر موقوفات ]

پرسش : شخصى خانه اش را وقف مسجد نموده، مشروط بر این که خودش تا آخر عمر در آن ساکن باشد آیا مى توان از اموال آن مسجد خرج این خانه کرد؟
پاسخ : هنگامى که خانه در اختیار مسجد قرار گرفت، مى توان از درآمد مسجد خرج آن کرد.

دور ریختن بخشی از خاک موقوفه برای زراعت بهتر [سایر موقوفات ]

پرسش : زمینى وقف است و از نظر زراعت باید از آن زمین خاک برداشته شود تا زراعت خوب شود، آیا این کار جایز است؟
پاسخ : اشکالى ندارد.

آوردن کتاب های مستهلک مسجد به خانه [سایر موقوفات ]

پرسش : آیا آوردن کتابهای وقفی مسجد به خانه که می خواهند دور بریزند جایز است؟
پاسخ : اگر در مساجد و کتابخانه ها به هیچ وجه قابل استفاده نباشد مانعی ندارد، البته اگر ارزش و قیمت داشته باشد باید به قیمت آن کتابهای مشابه بخرد و به مسجد بدهد.

وقف نمودن اجناس قیمتی جهت مسجد [سایر موقوفات ]

پرسش : آيا وقف‏ كردن اجناسى كه احتمال سرقت آن زياد است، و همين امر سبب مى‏شود كه اغلب اوقات درِ مسجد بسته باشد، صحيح است؟
پاسخ : چنين وقفى اشكال ندارد؛ و وظيفه مردم آن است كه از آن مواظبت كنند.

وجوب قبول هدایا و موقوفات غیر قابل استفاده [سایر موقوفات ]

پرسش : اشیائى که مى خواهند به مسجد بدهند (وقف یا تملیک کنند) در صورتى که قدیمى باشد یا مناسب نباشد و استعمال آن فعلا معمول نیست یا مستهلک شده باشد، آیا مى توان این گونه اشیا را قبول ننمود و رد کرد؟
پاسخ : قبول هدایا براى مسجد واجب نیست، ولى اگر وقف یا تملیک شده باشد باید پذیرفت و مطابق وظیفه رفتار کرد.

وقف حق استفاده از مدارهاي ماهواره اي [سایر موقوفات ]

پرسش : با توجه به اين که مدارهاي ماهواره‏اي در سازماني معين به کشورها اختصاص مي‏يابد که بعد از اين اختصاص، آن کشور مي‏تواند ماهواره‏هاي خود - اعم از خود ساخته، خريده يا استيجاري - را در آن مدارهاي محلي قرار دهد آيا وقف آن ها توسط اين کشورها ممکن است؟
پاسخ : اگر اين کار در عرف عقلا نوعي حق مالکيت محسوب شود هرچند اين حق ناشي از توافق بين المللي باشد، وقف آن جايز است.

وقف سپرده و سهام به شرط استفاده از سود آن در زمان حیات [سایر موقوفات ]

پرسش : شخصى تصميم دارد مبلغ سپرده سرمايه‌گذارى خود در بانك، و نيز سهام مشخّصى را وقف آستان حضرت عبدالعظيم (ع) كند: به شرط آن كه تا خود زنده است از سود سپرده‌گذارى و سهام استفاده نموده و پس از مرگ وی، ملحق به وقف بشود، آيا چنين وقفى صحيح است؟
پاسخ : به فتواى ما جايز است.
تعداد صفحات : 2