اجاره دائمی زمینی که وقف درختکاری شده جهت ساختمان اداره [مصرف موقوفات ]

پرسش : اداره ای قصد دارد زمینى را خریدارى کرده و در آن، ساختمانى بنا کند. حال جهت توسعه ساختمان، اصرار بر ضمیمه کردن یا اجاره دائمى قطعه زمین مجاور که موقوفه است، دارد. و حتّى خرید زمین اصلى را منوط به این ضمیمه نموده است. حال آن که در وقفنامه، واقف زمین آن را وقف کاشتن درخت کرده تا از ثمراتش مخارج مسجد و خیرات آن مرحوم فراهم آید. لطفاً نظر مبارک را مرقوم فرمایید.

پاسخ : در صورتى که تصریح شده باشد که باید در آن زمین درخت کاشته شود، باید به این شرط عمل کرد مگر این که زمین در جایى قرار بگیرد که عملاً امکان غرس درخت نباشد و فایده قابل ملاحظه اى از این راه عاید نشود، در این صورت مى توان آن را اجاره داد.

روش جبران ضرر وارد شده به موقوفه [مصرف موقوفات ]

پرسش : وظایف کسی که موجب ایجاد ضرر و یا اتلاف موقوفه شده چیست؟ آیا کسب رضایت متولی موقوفه کافی است؟

پاسخ : کسب رضایت متولی موقوفه کافی نیست بلکه باید در صورت امکان موقوفه را به حال سابق برگرداند و اگر این کار ممکن نبود باید عوض آن را تحویل متولی دهد تا مطابق موقوفه قبلی وقف نماید و در هر صورت باید اجاره بهای این مدت را نیز باید بپردازد.

محل مصرف درآمد موقوفه [مصرف موقوفات ]

پرسش : در آمد موقوفه ها در چه راهى باید مصرف شود و تغییر مصرف آن در چه صورتى جایز است؟

پاسخ : طبق اصل مسلّم و روایت معروف «الوقوف على حسب ما یوقفها اهلها» باید درآمد موقوفه را طبق همان چیزى که در وقف نامه تصریح شده به کار گیرند، مگر آن که در یک یا چند بند قابل عمل نباشد مثلا ظرف مسى در عصر و زمان ما تبدیل به ظروف دیگر مى شود.

مصرف باقی مانده موقوفه درغیر مورد وقف [مصرف موقوفات ]

پرسش : چند قطعه زمين وقف‏ شده تا اجاره آن را هر ساله دهه اوّل محرّم‏ در مسجد اطعام دهند؛ گاهی اوقات مقدارى از اجاره‏ فوق‏ الذكر باقى می ماند، نظر به اينكه مسجد، قديمى است و نياز مبرم به تعميرات اساسى دارد آيا هيئت امناء مسجد مى‏ توانند باقیمانده اجاره‏ را صرف تعميرات مسجد نمايند؟

پاسخ : بايد صرف اطعام گردد. اگر در اين موقع ميسّر نيست، در مواقع ديگر اين كار انجام شود.

استفاده از موقوفه خاص در محل دیگر [مصرف موقوفات ]

پرسش : آیا می توان از مالی که برای جایی وقف شده در محل دیگر استفاده کرد؟

پاسخ : فرشى را كه براى حسينيّه وقف كرده‏اند نمى‏توان براى نماز به مسجد ببرند و اگر ندانند آن فرش مخصوص حسينيّه است يا نه، باز بردن آن به جاى ديگر صحيح نيست، همچنين ساير اموال وقف، حتّى مهر نماز مسجدى را به مسجد ديگرى نمى‏توان برد.

اجاره 99 ساله ملک وقفی [مصرف موقوفات ]

پرسش : زمینی وقفی است که مورد وقف آن مربوط به سالهای قدیم بوده چندین سال بیش به اجاره ۹۹ ساله خانه بهداشت درآمده اخیرا با اجازه مسوولین بهداشت قسمتی از آن جزو ساختمان گلزار شهدا و قسمتی جزو محوطه بیرون کوچه در آمده لطفا احکام آن را بیان فرمایید؟

پاسخ : زمین وقفی را نمی توان از صورت خودش خارج کرد بعلاوه اجاره 99 ساله نیز باطل است مگر اینکه مقید باشد که هر سه سال مال الاجاره را طبق قیمت جدید بپردازد.

رعایت مصلحت موقوفه در تمدید اجاره [مصرف موقوفات ]

پرسش : آیا اداره اوقاف شهرستان مى تواند از تمدید اجاره نامه ملک موقوفه خاص، که سالهاست در اجاره این جانب است و ممرّ درآمدم مى باشد، بدون رضایت این جانب خوددارى نماید؟

پاسخ : تمدید اجاره موقوفه منوط به مصلحت موقوفه است.

تکلیف آب قنات موقوفه بعد از کم شدن آب آن [مصرف موقوفات ]

پرسش : بخشي از آب يك قنات براي لوله كشي روستا وقف شده و به علت كم شدن آب موقوفه دولت اقدام به تأمين آب از مكان جديد كرده؛ تكليف آب موقوفه را بيان فرماييد؟

پاسخ : در صورتی که بتوانند آب موقوفه را به نیازمندان آب بفروشند و درآمد آن را صرف موقوفه کنند.

حکم زمین مواتی که با آب وقفی احیا شده [مصرف موقوفات ]

پرسش : اگر زمین موات را با آب قنات یا چاه وقف آنرا احیا ء نمایند آیا زمین احیا ء شده جزء موقوفات می باشد؟

پاسخ : زمینی که با آب وقف احیا شده جزو موقوفات نمی شود ولی باید معادل قیمت آب را بدهد.

اجاره دادن موقوفه برای احیای بنا فرسوده شده [مصرف موقوفات ]

پرسش : هرگاه بنای ملکی موقوفه بر اثرِ گذشت زمان فرسوده و از بین‌ رفته باشد و برای ایجادِ بنای موقوفه بانی وجود نداشته باشد و از زمین به تنهایی هیچگونه درآمدی نتوان کسب کرد، آیا می‌توان برای احیای عرصه‌ی موقوفه و کسب درآمد، زمین را به فردی اجاره داده تا مستأجر بر روی آن بنایی احداث نماید و درآمد حاصله از اجاره ‌ی عرصه به مصرف مورد وقف برسد؟

پاسخ : مانعی ندارد.

اطلاع از وقفی بودن زمینی که در آن سکونت دارند [مصرف موقوفات ]

پرسش : بنده بعد از 12 سال زندگی در خانه پدری متوجه شدم زمینی که در آن خانه ساخته ایم وقف امام حسین علیه السلام است (والدینم میدانستند) حال ما باید چه کنیم، تکلیف نماز و روزه هایمان در این چند سال و الان که میدانیم چیست؟

پاسخ : در صورتی که یقین به موقوفه بودن زمین دارید باید مال الاجاره این مدت را پرداخت نمایید تا در موردی که برای آن وقف شده مصرف شود.

وظیفه کارمند در جایی که مدیر طبق وقف نامه عمل نمی کند [مصرف موقوفات ]

پرسش : زمین یک بانک در وقفی است و مسئولین آنجا به وقف عمل نمی کنند؛ اوقاف هم می گوید ما راضی نیستیم، حالا شخصی که کارمند است و در این زمینه هیچکاره است باید چه کند؟ تصرفات او در آن مکان چه حکمی دارد؟

پاسخ : باید مشخص شود زمین وقف برای چه چیزی است، به مقدار تصرفات خودش، در آن راه مصرف کند و مبلغ زیادی نخواهد شد.

عمل به وقف با استفاده از پول فروش موقوفه [مصرف موقوفات ]

پرسش : آیا می توان با پول فروش زمين وقف اولاد كه در طرح عمرانی واقع شده، زمين خريد و خانه ساخت و وقف اولاد ذكور كرد؟

پاسخ : در صورت اجبار مانعی ندارد.

مصرف مقدار مازاد موقوفه در کارهای عام المنفعه دیگر [مصرف موقوفات ]

پرسش : پنج هکتار زمین در شهرجهت گورستان به شهردارى واگذار گردید، گرچه صیغه وقف خوانده نشده، امّا چند جنازه در آن زمین دفن گردیده است آیا مى توانیم جهت احداث بیمارستان شهر، از یک هکتار این زمین استفاده کنیم، یا زمین مزبور را براى امر فوق اجاره کنیم؟(با توجّه به این که در شهر بیمارستان وجود ندارد؛ امّا قبرستانهاى متعدّدى موجود است)

پاسخ : آن مقدار از زمین مزبور که مورد نیاز براى قبرستان در حال و آینده است به حکم وقف مى باشد و بقیّه را مى توان در احتیاجات عمومى صرف کرد.

اجاره دادن مکانی که وقف خاص شده برای تأمین مخارج آن [مصرف موقوفات ]

پرسش : مکانی که وقف مهد قرآن شده اگر جهت تأمین مخارج مهد قرآن حدود 5 ساعت از روز را به مهد و پیش دبستانی اجاره داده شود چه حکمی دارد؟ (باتوجه به اینکه بقیه ساعات در اختیار خود مهد قرآن باشد)

پاسخ : در صورت وقف بودن اجاره دادن آن جایز نیست.

اجازه ورثه برای وصول چک داده شده برای مخارج حسینیه [مصرف موقوفات ]

پرسش : اگر فردی در زمان حیاتش چکی را بابت خرج حسینیه بدهد ولی موعد وصول چک بعد از مرگ شخص باشد، جهت وصول آن اجازه وراث لازم است یانه؟

پاسخ : در فرض سؤال نیاز به اجازه ورثه دارد.

استفاده از فاطمیه مسجد به عنوان خانه خادم [مصرف موقوفات ]

پرسش : با پولى كه از مردم جمع ‏آورى شده عمارتى كنار مسجد جهت بانوانى كه عذر شرعی دارند ساخته‏ شده و آن را فاطميّه ناميده ‏اند اما صيغه وقف‏ بر آن خوانده نشده است؛ اكنون ساختمان وسيعى به نام حسينيّه جنب مسجد احداث شده است؛ نظر به اينكه خادم مسجد از نظر منزل مسکونی در مضيقه است آیا می توان آن عمارت قبلى را به او اختصاص داد؟

پاسخ : جايز نيست، بايد محل ديگرى براى او در نظر گرفته شود و آن محل در حكم وقف است.

استفاده از درآمد موقوفات برای کارکنان اوقاف [مصرف موقوفات ]

پرسش : در جهت توسعه سنّت حسنه وقف لازم است مبالغى صرف هزینه هاى پرسنلى و ادارى کارکنان شود، که طبعاً در هیچ یک از وقف نامه ها به این موارد اشاره اى نشده است، آیا مى توان با تغییراتى در نحوه کاربرد در آمدهاى حاصل از موقوفات به ویژه موقوفات متصرّفى که اوقاف متولّى آن است مبالغى صرف هزینه هاى مزبور نمود؟

پاسخ : نظر به این که این گونه کارها اگر با دقّت و احتیاط انجام شود جزء کارهاى خیر محسوب مى گردد مى توان از اوقافى که مصرف آن عام است استفاده کرد مشروط بر این که مسؤولان اوقاف به وظیفه خود دقیقاً عمل کنند.

مقید کردن وقف منافع مال به وفات واقف [مصرف موقوفات ]

پرسش : اگر بگويد «وقف كردم فلان مال را كه بعد از فوت من منافعش به فلان مسجد برسد» آيا اين وصيّت است و از ثلث حساب مى‏شود؟

پاسخ : خير، واقف الآن وقف مى كند و وقف در حال حيات واقع شده و وصيّت نيست؛ البته زمان اختصاص منافع وقف به موقوف عليه از زمان فوت او بوده است.

جریان حکم وقف حتی با خراب شدن ملک موقوفه [مصرف موقوفات ]

پرسش : چنانچه چیزی که وقف شده خراب شود وقف باطل می گردد؟

پاسخ : اگر ملك موقوفه خراب شود از وقف بودن بيرون نمى رود.

استفاده از موقوفات برای شناسایی موقوفات دیگر [مصرف موقوفات ]

پرسش : موقوفات بسیارى در سطح کشور وجود دارد که یا شناسایى نشده و یا به مرور زمان از بین رفته است که هر دو گروه موقوفات مزبور درصورت شناسایى و احیا، در آمدهاى فوق العاده اى براى میهن اسلامى ایجاد خواهند نمود، در این صورت آیا مى توان از درآمد موقوفات دیگر، براى شناسایى موقوفات مزبور (ناشناخته) اقدامى به عمل آورد؟

پاسخ : از موقوفاتى که مصرف عام دارد مى توان استفاده کرد.

استفاده از زیرزمین مسجد برای مکان ورزشی [مصرف موقوفات ]

پرسش : در یکی از روستاها زمينى وقف‏ مسجد گرديده و مردم به نيّت ساختن مسجد كمك كرده‏اند چندين سال در زيرزمين اين مسجد نماز برگزار مى‏گرديد اكنون كه طبقه همكف ساخته شده است از زيرزمين براى نگهدارى وسايل مسجد استفاده مى‏شود و در ايّام محرّم و صفر به عزاداران أبا عبد اللّه (عليه السلام) غذا داده مى‏شود و افراد معذور وارد آن نمى‏گردند آيا مى‏توان از اين زيرزمين براى مكان ورزشى جوانان و نوجوانان استفاده و عوايد حاصل را صرف بناى همان مسجد كرد؟

پاسخ : ورزش براى همگان، مخصوصاً براى جوانان و نوجوانان امر لازمى است؛ ولى مناسب مساجد و حسينيّه ها نيست،لازم است مكان مناسب ديگرى براى آن در نظر گرفته شود.

اجاره بلند مدت زمین های موقوفه [مصرف موقوفات ]

پرسش : آیا اجاره اراضى موقوفه (وقف خاص اولاد ذکور) به مدّت 90 سال براى بناى مسجد و مصلّى و حسینیّه جایز است؟ اگر صحیح است مشروط به چه شرایطى مى باشد؟

پاسخ : اجاره هاى بلند مدّت بر خلاف مصلحت وقف است و جایز نیست، باید چند سال به چند سال تجدید شود و استفاده از آن براى مسجد و مصلّى و حسینیّه مانعى ندارد،هرچند جریان احکام مسجد بر آنها مشکل است.

اجاره موقوفه به کمتر از اجرت المثل [مصرف موقوفات ]

پرسش : در بعضى از روستاها املاک وقفى از قبیل باغات، زمین و آب وجود دارد که اداره اوقاف آنها را به نصف اجاره مى دهد و مال الاجاره را هم به آن قریه اى که واقف، وقف مسجد آن کرده، یا نمى دهد یا قسمتى از آن را مى دهد، آیا عالم و یا معتمدین مى توانند اعتراض نمایند؟

پاسخ : مال موقوفه را نمى توان به کمتر از اجرت المثل اجاره داد، و اگر کار خلافى صورت گرفته وظیفه دیگران امر به معروف و نهى از منکر است.

تشکیل بسیج در مساجد [مصرف موقوفات ]

پرسش : آيا نيروهاى بسيج مى‏توانند در مساجدى كه زمين يا ساختمان و امكانات آنها وقفى است، مستقر شوند و از امكانات چنين مساجدى (مانند آب و برق ...)، براى بسيج استفاده کنند؟

پاسخ : در صورتى كه مزاحمتى براى نمازگزاران و ساير امور مسجد ايجاد نشود، مانعى ندارد. ولی احتياط آن است كه سهم خود را نسبت به آب و برق و ... بپردازند؛ مگر اين كه بانيان اين گونه امور از آغاز وقف&rlm را توسعه داده باشند.

احداث مغازه در قبرستان متروکه امامزاده و اجاره آن [مصرف موقوفات ]

پرسش : دو نفراقدام به ساختن دو باب مغازه در گوشه‏اى از قبرستان متروكه امامزاده کرده و آن را اجار داده اند و مال الاجاره آن را براى مصارف مسجد و امامزاده در نظر گرفته ‏اند :سوال این که آیا برای این کار نياز به اذن فقيه جامع الشرائط داشته است؟ آيا اجاره انجام گرفته شرعاً معتبر است؟

پاسخ : البتّه نياز به اذن دارد و چنانچه زمين مزبور متروكه بوده، آن ساختمان را فعلا اجازه مى دهيم و اجاره دادن در صورتى مجاز است كه ساختمان مزبور مورد احتياج براى كارهاى مسجد و امامزاده نباشد و مال الاجاره عادلانه باشد و براى امامزاده و مسجد مصرف شود.

حفر چاه در زمین موقوفه اجاره ای [مصرف موقوفات ]

پرسش : اگر شخصى زمین موقوفه اى را از متولّى اجاره نماید، سپس چاه آبى در آن زمین حفر نماید،آیا مستأجر مى تواند از آب زمین موقوفه به صورت مجانى استفاده نماید، یا باید براى آب هم اجاره بپردازد؟

پاسخ : چنانچه اجاره فقط براى زراعت بوده، حفر چاه و برداشت آب احتیاج به اجاره دیگرى دارد مگر این که در عرف محلّ اجاره زمین، همراه با اجاره حفر چاه و برداشت آب باشد.

استفاده از مسجد متروکه برای مکان ورزشی [مصرف موقوفات ]

پرسش : مسجد قديمى در روستايى به علّت اين كه چند مسجد جديد و بزرگ بعد از انقلاب اسلامى ساخته شده ديگر از اين مسجد به طور كلّى استفاده نمى ‏نمايند، در ضمن صيغه وقف‏ هم براى اين مسجد خوانده نشده است، ولى چند سال است كه عدّه‏اى از ورزشكاران اين روستا چون جايگاه ورزشى نداشته از اين مسجد به عنوان باشگاه ورزش باستانى استفاده مى‏ نمايند حال آيا ورزش كردن و تصرف در اين مسجد صحيح است؟

پاسخ : ورزش براى همگان، مخصوصاً براى جوانان و نوجوانان امر لازمى است؛ ولى مناسب مساجد و حسينيّه ها نيست،لازم است مكان مناسب ديگرى براى آن در نظر گرفته شود،در ضمن توجه داشته باشید این مکانها که در آن به نیت مسجد اقامه نماز شده است عملا وقف مسجد شده است و احکام مسجد را دارد ولو اینکه وقف نامه ای وجود نداشته باشد.

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی